ข้อเสนอโครงการวิจัย (Research Proposal)
การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะโดยชุมชนมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาชุมชนบ้านบุ่งอุทัย จังหวัดมุกดาหาร
ประชาคมหมู่บ้าน
(บ้านบุ่งอุทัย ตำบลนาสีนวน อำเภอเมืองมุกดาหาร)
ลงพื้นที่โรงเรียนบ้านบุ่งอุทัย
พื้นที่ทำการวิจัย
(บ้านบุ่งอุทัย ตำบลนาสีนวน อำเภอเมืองมุกดาหาร)
พื้นที่เดิม (ตามข้อเสนอโครงการวิจัย)
พื้นที่ใหม่ (จากการลงสำรวจ)
การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะโดยชุมชนมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาชุมชนบ้านบุ่งอุทัย จังหวัดมุกดาหาร
สรุปข้อมูลที่ได้จากการสำรวจชุมชน
การลงพื้นที่เก็บข้อมูล
แบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview Guidelines)
ส่วนที่ 1: มุมมองต่อสภาพปัญหาและบริบทเชิงลึก (Context & Problem Statement)
(วัตถุประสงค์: เพื่อเข้าใจรากเหง้าของปัญหาที่แท้จริงที่ตัวเลขสถิติบอกไม่ได้)
ประวัติความเป็นมา: ในอดีตสัก 5-10 ปีก่อน ชุมชน/หน่วยงานของเราเคยมีวิธีการจัดการขยะอย่างไร? และทำไมถึงเปลี่ยนมาเป็นสภาพที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน?
จุดวิกฤต: ท่านคิดว่าจุดไหนในชุมชนที่เป็น “จุดบอด” หรือจุดที่มีปัญหาขยะหมักหมมรุนแรงที่สุด? เพราะสาเหตุใดคนถึงชอบไปทิ้งตรงนั้น?
ผลกระทบ: ปัญหาขยะที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิต หรือความสัมพันธ์ของคนในชุมชน/โรงเรียน อย่างไรบ้าง? (เช่น เคยมีการทะเลาะกันเรื่องการเผาขยะ หรือ กลิ่นเหม็น หรือไม่?)
ส่วนที่ 2: พฤติกรรมและอุปสรรคในการจัดการ (Behavior & Barriers)
(วัตถุประสงค์: เพื่อหา Pain Points ของการแยกขยะ)
วิถีชีวิตจริง: การใช้ชีวิตประจำวันของคนในชุมชน/นักเรียน เอื้ออำนวยต่อการแยกขยะหรือไม่? (เช่น พื้นที่บ้านแคบไม่มีที่วางถังแยก, ไม่รู้จะเอาขยะเปียกไปไว้ไหน, ร้านรับซื้อของเก่าอยู่ไกล)
ระบบการจัดการ: ในมุมมองของท่าน ระบบการเก็บขนขยะของ อบต./เทศบาล ที่มีอยู่ตอนนี้ มีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่? ขาดตกบกพร่องตรงไหน?
ความล้มเหลวในอดีต: (ถ้าเคยมีโครงการรณรงค์มาก่อน) ท่านคิดว่าเพราะอะไรโครงการเหล่านั้นถึงไม่ยั่งยืน หรือคนเลิกทำไปในที่สุด?
ส่วนที่ 3: การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะที่เหมาะสม (Model Development)
(วัตถุประสงค์: เพื่อร่วมออกแบบโมเดลที่เป็นไปได้จริง)
รูปแบบที่ต้องการ: หากจะมีการนำโมเดล “ธนาคารขยะ” หรือ “การทำปุ๋ยจากขยะอินทรีย์” มาใช้จริง ท่านคิดว่ารูปแบบใดที่ “ง่าย” และ “จูงใจ” ให้ชาวบ้านทำได้ต่อเนื่องที่สุด?
จุดจัดการกลาง: ท่านคิดว่า “จุดสาธิต” หรือจุดรวบรวมขยะรีไซเคิลของชุมชนและโรงเรียน ควรตั้งอยู่ที่ไหนจึงจะเหมาะสม ไม่รบกวนบ้านใกล้เรือนเคียง และเข้าถึงง่าย?
เทคโนโลยีและนวัตกรรม: จากแนวคิดเรื่อง Green University (เช่น เตาเผาไร้ควัน, บ่อดักไขมัน) ท่านคิดว่าเทคโนโลยีตัวไหนจำเป็นต้องมีในพื้นที่ของเราที่สุด?
ส่วนที่ 4: การมีส่วนร่วมและความยั่งยืน (Participation & Sustainability)
(วัตถุประสงค์: หาแกนนำและสร้างข้อตกลงร่วมกัน)
บทบาทผู้นำ: ท่านคิดว่าใครหรือกลุ่มใดในชุมชน (เช่น กลุ่มแม่บ้าน, อสม., สภาเด็ก) ที่มีศักยภาพพอจะเป็น “หัวเรือใหญ่” ในเรื่องนี้?
กติกาชุมชน: ท่านเห็นด้วยหรือไม่หากจะมีการสร้าง “กติกาชุมชน” หรือ “ธรรมนูญหมู่บ้าน” เรื่องขยะขึ้นมาบังคับใช้? (เช่น การห้ามเผาขยะในที่โล่ง, การปรับผู้ที่ทิ้งไม่เป็นที่)
ความคาดหวัง: อยากเห็นภาพความสำเร็จของโครงการนี้เป็นอย่างไรในอีก 1 ปีข้างหน้า?
เสียงสะท้อนของชุมชน จากแบบสัมภาษณ์เชิงลึก
“…ปัญหาสำคัญคือ พอชาวบ้านแยกขยะเปียกขยะแห้งไว้อย่างดีแล้ว พอรถขยะของเทศบาลมาถึง เขาก็โยนทุกถังรวมกันเข้าไปในตู้ท้ายรถคันเดียวกันหมด ทำให้ชาวบ้านรู้สึกเสียเวลาเปล่าและหมดกำลังใจที่จะคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง เพราะคิดว่าแยกไปท้ายที่สุดเขาก็เอาไปเทรวมกันอยู่ดี…”
“…ในซอยบ้านไม่มีถังสำหรับแยกขยะเฉพาะ มีแต่ถังสีดำใบใหญ่ตั้งไว้รับขยะทั่วไป เวลาคนเอาขยะมาทิ้ง ไม่ว่าจะเป็นขยะขวดพลาสติก เศษอาหาร หรือแม้แต่กิ่งไม้ ก็ต้องโยนลงถังเดียวกันหมด ถ้ามีถังแยกสีให้ชัดเจนและกระจายตัวครอบคลุม ชาวบ้านก็สะดวกที่จะทิ้งรวมกันมากกว่า…”
“…อยากได้ความรู้ที่ทำได้จริงและเห็นผลเร็ว เช่น การทำปุ๋ยหมักแบบที่ไม่ส่งกลิ่นเหม็นรบกวนข้างบ้าน หรือการทำน้ำหมักชีวภาพที่พวกเราสามารถเอาไปใช้รดผักสวนครัวเพื่อลดต้นทุนค่าน้ำยาเคมีได้ ถ้าทำแล้วลดรายจ่ายในบ้านได้จริง ชาวบ้านจะหันมาแยกขยะกันเองโดยไม่ต้องมีใครมาบังคับ…”
“…โรงเรียนและวิทยาลัยชุมชนควรเป็นแหล่งเรียนรู้หลัก มีถังสาธิตให้ดู มีอาจารย์หรือนักศึกษาที่มีความรู้มาช่วยแนะนำเป็นระยะ ไม่ใช่แค่เอาเอกสารมาแจกแล้วก็ไป เพราะบางทีชาวบ้านทำตามในกระดาษแล้วเจอปัญหากลิ่นเหม็นก็เลิกทำทันที ถ้ามีคนคอยให้คำปรึกษาตลอดจะดีมาก…”
อบรมการจัดการขยะในชุมชน
“จุดสาธิตการกำจัดขยะ” วิทยาลัยชุมชนมุกดาหาร
คืนข้อมูลให้ชุมชน
(บ้านบุ่งอุทัย ตำบลนาสีนวน อำเภอเมืองมุกดาหาร)
งานวิจัย